© Alexandre Lamoureux

De haven

verkennen

De haven, de raison d’être van de stad, is de meest getrouwe getuige van de geschiedenis van de stad. Tegenwoordig is er niets over van de installaties van de trans-Atlantische lijnen, die van Saint-Nazaire het vertrekpunt maakten naar Cuba, Mexico, Panama… Het haventerrein ging van 1940 tot 1942 volledig op de schop voor de bouw van de Duitse U-bootbasis die de plaats van het trans-Atlantische havenstation innam. Vandaag de dag biedt de haven Saint-Nazaire gelegenheid om een authentiek en origineel toeristisch en cultureel aanbod rond de dokken.

 

Een haven

in het stadscentrum

Na de oorlog werd de stad herbouwd, waarbij men de haven de rug toekeerde. In het midden van de jaren negentig is de gemeente gestart met een grootschalige denktank over de toekomst van de onderzeebootbasis en de toekomstige relatie tussen stad en haven.

Het project Ville-Port werd in april 2000 officieel gelanceerd, op hetzelfde moment dat het belangrijkste onderdeel ervan, Escal’Atlantic, de band tussen de stad en de oorspronkelijke havens weer dichter aanhaalt. De oude onderzeebootbasis, decennialang een geducht obstakel tussen het stadscentrum en de havenkom, werd niet gesloopt, maar juist in de stad geïntegreerd: een voetgangersbrug leidt naar het dak*, voor een spectaculair uitzicht over de haven en de riviermonding. er zijn verschillende openingen gemaakt om grote openbare ruimtes te creëren. In de basis, waar ooit Duitse U-boten lagen, zijn nu culturele instellingen (LiFE en VIP), het VVV-kantoor en natuurlijk Escal’Atlantic gevestigd.

Ook rond de basis is het een en ander veranderd: met een bioscoop, een supermarkt, een winkelcentrum, een driesterrenhotel… en niet te vergeten het Théâtre Simone Veil van Saint-Nazaire, dat is gebouwd op de plaats waar voorheen het station stond. In het theater zijn delen van het 19de-eeuwse station opgenomen. En met de kunstwerken van Gilles Clément en Felice Varini, in het kader van de Biënnale Estuaire Nantes <> Saint-Nazaire gemaakt, krijgt ook de hedendaagse kunst een plaatsje in Ville-Port, met als het ware het weidse havenlandschap als ‘levensgrote ondergrond’.

  • Een trans-atlantische haven

    Vanaf 1862 werd Saint-Nazaire, oorspronkelijk een eenvoudig dorp van vissers en loodsmannen, een trans-Atlantische haven, vertrekpunt van de verbinding met Midden-Amerika. Vanuit Saint-Nazaire exploiteert de Compagnie Générale Transatlantique de vaste bootverbindingen naar Mexico en Panama, met tussenhavens op de Antillen en de Caraïbische eilanden.

    Dankzij de intensieve activiteit van de scheepswerven, de havens en het trans-Atlantisch vervoer maakte het stadje van 1860 tot 1900 een dusdanige bloei door, waarbij de bevolking toenam van 800 naar 30.000 inwoners, dat het de bijnaam ‘het kleine, Bretonse Californië’ kreeg.

    Tot aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog reisden passagiers en goederen via Saint-Nazaire naar de Antillen en Midden-Amerika. De havenfaciliteiten werden aangepast en uitgebreid: de opening van de zuidelijke sluis (ingehuldigd in 1907) en de aanleg van het enorme droogdok ‘Forme Joubert’ (in gebruik genomen in 1932), waardoor het in de eerste plaats mogelijk werd om steeds grotere schepen te bouwen.

     

    De Eerste Wereldoorlog

    In de ochtend van 26 juni 1917 zetten de eerste Amerikaanse contingenten in Saint-Nazaire voet aan wal op Frans grondgebied. De Verenigde Staten zijn net aan de zijde van de geallieerden in de oorlog gestapt en hebben Saint-Nazaire en Nantes gekozen als belangrijkste basis voor hun landingsmaterieel. Voor Saint-Nazaire begint daarmee de periode van de ‘Sammies’: tussen 1917 en 1919 landen bijna 198.000 manschappen in Saint-Nazaire, evenals dagelijks gemiddeld 4400 ton goederen. Om in hun levensonderhoud te voorzien verrichten de Amerikanen veel werk aan de haven en in de stad en dragen zo bij aan de modernisering van de stad voor de komende jaren.

     

    De Tweede Wereldoorlog

    Waar de Eerste Wereldoorlog gepaard ging met een buitenlandse aanwezigheid die redelijk werd aanvaard, was dit tijdens de Tweede Wereldoorlog een heel andere zaak. Het Duitse leger, dat in juni 1940 arriveerde, maakte Saint-Nazaire tot een van zijn strategische punten van de ‘Atlantikwall’ en bouwde er een enorme basis voor twee onderzeevloten, waarvoor het voormalige trans-Atlantische havenstation moest wijken. Saint-Nazaire werd pas op 11 mei 1945 bevrijd, nadat het nog negen maanden dienstdeed als een van de laatste Duitse ‘Festungen’. Van de stad, voor 85% verwoest, is slechts een veld ruïnes over rond de onderzeebootbasis, het enige dat nog overeind staat…

De Vieux môle

De filmster van Saint-Nazaire

De wandeling begint voor de Loire-monding, waar u richting de Vieux Môle (‘het oude havenhoofd’) loopt. De Vieux Môle, met zijn lange pier van gehouwen natuursteen, staat na 180 (en een paar) jaar nog altijd fier overeind. Het oude havenhoofd, geflankeerd door de zeer moderne Kuifje-oriëntatietafel, is vandaag de dag zozeer een deel van het havenlandschap geworden dat men bijna zou vergeten dat de bouw ervan, in 1838, een kleine revolutie betekende.

Tot dan toe had Saint-Nazaire enkel een kleine strandingshaven, die alleen bij hoog water toegankelijk was en absoluut niet geschikt voor de intensieve zee- en binnenvaart in die tijd. Met de beschutte pier, die in 1838 in gebruik werd genomen, konden schepen, waaronder de ‘Loire-stoomschepen’ voor passagiers, eindelijk gemakkelijker aanleggen. Saint-Nazaire was niet langer synoniem voor nachtmerrieachtige landingen, zoals voorheen: in zijn roman Béatrix, waarvan het verhaal zich afspeelt op het schiereiland van Guérande (1829), verwijst Balzac naar de ‘kleverige rotsen en klippen van graniet’ die het in- en uitschepen telkens weer tot een hachelijk avontuur maakten.

Kuifje

in Saint-Nazaire

Duizend bommen en granaten! Op naar Saint-Nazaire!

Saint-Nazaire is een van de weinige steden – of beter gezegd een van de weinige havens – die kan claimen dat Kuifje er aanlegde!

Weet u nog: in ‘De 7 kristallen bollen’ gaan Kuifje, Bobbie en Kapitein Haddock naar Saint-Nazaire, in de tijd dat hier nog de trans-Atlantische haven was gelegen. Ze zijn op zoek naar hun vriend, Professor Zonnebloem. Hij is ontvoerde door een groepje slechte slechteriken. We moeten de professor redden…!

Om de herinnering aan de komst van Kuifje naar Saint-Nazaire levendig te houden, hebben de Kuifje-fans van de vereniging ‘Les 7 Soleils’ zes fresco’s op geëmailleerd metaal geïnstalleerd op de plaatsen waar het verhaal zich afspeelt. De panelen bevatten reproducties van de platen uit het album: het creëert haast een verwarrend effect, om Kuifje en zijn metgezellen rond te zien lopen in de haven van Saint-Nazaire, in de natuurlijke omgeving van het reële havenlandschap.

De stripplaten brengen bovendien een hele periode uit de geschiedenis tot leven die sinds lang verdwenen is. Hergé tekende zijn helden in de vooroorlogse stad, in de tijd dat Saint-Nazaire nog het vertrekpunt was voor reizen naar Midden-Amerika, in een avontuurlijke en exotische sfeer.

De Kuifje-oriëntatietafel

Een soort UFO, waarvan de elegante kromming doet denken aan de voorstevens van de trans-Atlantische oceaanlijners, is in de haven van Saint-Nazaire geland, vlakbij de Vieux Môle, bij de riviermonding. Het is de Kuifje-oriëntatietafel, het laatste herkenningspunt op de route van Kuifje, Kapitein Haddock en Bobbie door Saint-Nazaire.

Op de oriëntatietafel van geborsteld staal zijn de 13 andere echt bestaande havens te zien die Kuifje bezocht en twee denkbeeldige plaatsen. De oriëntatietafel is ontworpen door de beeldend kunstenaar Jérôme Besseau en leerlingen van verschillende middelbare scholen in Saint Nazaire hielpen bij de uitvoering.